ProSciEditing: Blog

Uważajmy na ten przysłówek!


Po polsku "odpowiednio", po angielsku "respectively" - słowo niezwykle popularne wśród autorów tekstów naukowych. Choć spełnia ono swoją funkcję, zwykle jednak jest stosowane zbyt często albo nieprawidłowo. W wielu artykułach naukowych, których przeprowadziliśmy korektę językową, spotykaliśmy przykłady jego nadużycia, a czasami też błędnego zastosowania. Podczas tłumaczenia często musimy zmieniać całe zdania, aby uniknąć konstrukcji wykorzystujących to wyrażenie.

Jak używać ten przysłówek - i jak go nie używać?

Przyjrzyjmy się dwóm poniższym zdaniom:

  • Smith (2000) reported quite strong correlations between variable A and variables B, C and D (0.76, 0.77 and 0.88, respectively).
  • Smith (2000) reported quite strong correlations between variable A and variables B (0.76), C (0.77) and D (0.88).

      Oba zdania przekazują tę samą informację, ale bardziej zrozumiała jest druga wersja - a do tego krótsza. W literaturze naukowej tego typu konstrukcje są bardzo częste.

      A teraz prosty przykład sytuacji, kiedy nasz kłopotliwy przysłówej jest dobrym rozwiązaniem:

      • Smith (2000) reported correlations between variable A and variables B (0.56), C (0.77) and D (0.78). Nowak (2003), however, observed weaker relationships (0.30, 0.55 and 0.47, respectively).

      Tutaj łączy on oba zdania, a dokładniej w łatwy sposób łączy poszczególne współczynniki korelacji między zdaniami. Nie dałoby się tego równie zgrabnie napisać bez znacznego wydłużenia wypowiedzi. To właśnie jest sytuacja, w której warto wykorzystywać "odpowiednio".

      Na koniec rozpatrzmy błędne użycie "respectively":

      • Table 1 shows the means of these two variables, respectively.
      • Figure 2 shows how the three algorithms performed, respectively.

      Zauważmy, że tutaj "respectively" nic nie łączy - brakuje drugiego członu. To tak, jakbyśmy budowali most nad rzeką, ale kończyłby się on w połowie rzeki. Niestety czasami napotykamy takie konstrukcje w artykułach, których robimy korektę: usuwamy je zawsze i bez skrupułów.

      Na koniec prosta rada: dwa razy sprawdźmy każde użycie "respectively" w tekście i jeżeli mamy jakiekolwiek wątpliwości, przebudujmy zdanie. Jeżeli wątpliwości nie mamy, i tak warto się zastanowić, czy nie da się zdania napisać inaczej. Stosujmy "odpowiednio" tylko wtedy, kiedy rzeczywiście jest pomocne, jak w kilku powyższych przykładach. Gdy sprawdzamy tekst, warto też (automatycznie) policzyć liczbę wystąpień tego słowa: jeżeli jest ich więcej niż 2-3 (na artykuł, w książce oczywiście odpowiednio więcej), warto się im przyjrzeć, gdyż istnieje duża szansa na to, że przynajmniej część z nich jest niepotrzebna.

      7 maja 2020