ProSciEditing: Blog

Wykorzystanie nawiasów


Nawiasy są częstym gościem tekstów naukowych. Najczęściej wykorzystujemy je, gdy (a) odnosimy się do bibliografii, (b) odnosimy się do tabeli, rysunku, diagramu itp. i (c) podajemy szczegółowe wyniki (np. statystyki opisowe, przedział ufności, wartość p itp.). Zdecydowanie rzadziej stosujemy nawiasy, gdy (d) robimy dygresję, (e) komentujemy treść zdania czy (f) wyjaśniamy treść zdania lub terminu. Omówmy krótko poszczególne te sytuacje w kontekście pisania tekstów naukowych.

Ad (a). Odnośniki do bibliografii. Jest to standardowe zastosowanie nawiasów, wynikające z wymagań wydawniczych.

Ad (b). Odnośniki do tabeli, rysunku, diagramu itp. Jest to bodaj najczęstszy sposób odnoszenia się do tego typu elementów artykułu. Czasem można go zastąpić innym, np. możemy napisać "Zawartość tego składnika wzrosła dwukrotnie (Tabela 1)" albo "Tabela 1 pokazuje, że zawartość tego składnika wzrosła dwukrotnie". Oba te zdania można napisać w różnych wariantach, chodzi jednak o prostą zasadę: podmiotem pierwszego z nich jest zawartość składnika, zaś podmiotem drugiego - Tabela 1. Tabele i rysunki są tylko reprezentacją prezentowanych wyników, należy zatem uważać, by nie stały się one zbyt istotnymi elementami opisywanych wyników: to właśnie wyniki są najważniejsze. Dlatego zwykle to pierwsze zdanie będzie lepsze, skupia bowiem uwagę czytelnika na wyniku, a nie na elemencie artykułu, który ten wynik opisuje (tutaj: na Tabeli 1).

Ad (c). Szczegółowe wyniki w nawiasie. Naukowcy często podają szczegółowe wyniki w nawiasach. Należy z tym uważać, jako że zbyt długi nawias utrudnia przeczytanie i zrozumienie zdania. Spójrzmy na następujące zdanie: "W odmianie A zawartość tego składnika wzrosła dwukrotnie, natomiast w odmianie B trzykrotnie (z 7 do 14 mg w odmianie A i z 5 do 15 mg w odmianie B)". Fragment w nawiasie raczej nie ułatwia zrozumienia zdania. A teraz przenieśmy te wartości bezpośrednio do zdania: "W odmianie A zawartość tego składnika wzrosła z 7 do 14 mg, czyli dwukrotnie, natomiast w odmianie B z 5 do 15 mg, czyli trzykrotnie." Łatwiej?

Oczywiście oba zdania można napisać inaczej - jednak proszę zauważyć, że nawias stanowi wtrącenie, które dla czytelnika jest pewną przeszkodą w płynnym czytaniu i zrozumieniu zdania. W miarę możliwości lepiej jest takiego zastosowania nawiasów unikać, zwłaszcza jeżeli ich zawartość jest długa i trudna do przyswojenia. Zwykle krótkie nawiasy nie powinny wadzić, ale nie znaczy to, że należy je stosować często - zdanie po zdaniu przesiąknięte nawiasami szybciej zniechęcą czytelnika niż pomogą mu zrozumieć tekst.

Ad (d). Dygresje. W artykułach naukowych dygresji należy unikać. Zdecydowanie. Oczywiście zdarzają się wyjątki, ale jeżeli już - to nie w nawiasach. Od tego są przypisy, a dłuższą dygresję możemy też umiejętnie umieścić w samym tekście. W naukach ścisłych należy jednak unikać dygresji, bowiem nauki ścisłe mają być precyzyjne, a dygresja w precyzję godzi. Nieco inaczej sytuacja wygląda w tekstach, w których możemy sobie pozwolić na odstępstwa, np. w artykułach przedstawiających opinie czy esejach. Ale i wtedy musimy pamiętać, że dygresja niemal zawsze sprawia, że czytelnik skupia się na czym innym, na chwilę odchodzi od głównego tematu i może być mu trudno do niego nagle wrócić, gdy już dygresja się skończy.

Ad (e). Komentarz do treści zdania. Są to zdecydowanie nadużywane nawiasy. Z naszego doświadczenia wynika, że wielu autorów stara się coś dopowiedzieć lub wyjaśnić przy pomocy nawiasu. Jeżeli jego zawartość jest długa, zdanie staje się mało czytelne. Zatem często staramy się je skracać - co z kolei zwykle zmniejsza czytelność takiego komentarza, a tym samym - zdania. Pamiętajmy złotą zasadę pisania: nie zakładajmy, że czytelnik zrozumie, co mamy na myśli, jeżeli tego nie napiszemy. Skróty myślowe, które autorowi mogą się wydawać oczywiste, dla czytelnika mogą być niezrozumiałe.

Ad (f). Wyjaśnienie terminu. Takie stosowanie nawiasów jest częste i akceptowalne. Jednak jest bardzo istotne, byśmy zapewnili komfort czytelnikowi, nie każąc mu zastanawiać się nad tym, o co chodzi. Jeżeli wyjaśniamy skrót, wszystko zazwyczaj jest jasne: "Analysis of variance (ANOVA) was used". Natomiast w wielu przypadkach czytelnik może mieć problemy ze zrozumieniem takiego wtrącenia. Rozpatrzmy następujące zdanie:

"We assume that in mink, the brown coat color is determined by the dominant B allele, but for the above reasons, we cannot reject the existence of a gene determining a darker shade of brown (a dark brown cordovan coat in mice)."

Co oznacza treść zawarta w nawiasie? Zdanie dotyczy norek, a tu nagle pojawia się odniesienie do myszy. Ale jak je należ rozumieć? Poniższe zdanie jest o wiele czytelniejsze:

"We assume that in mink, the brown coat color is determined by the dominant B allele, but for the above reasons, we cannot reject the existence of a gene determining a darker shade of brown (as is the case with a dark brown cordovan coat in mice, determined by the bc allele)."

Czytelnik nie będzie musiał się zastanawiać, o co chozi - wstawka w nawiasie w czytelny sposób odnosi się do podobnej sytuacji u myszy. Zastanówmy się jednak, czy ten nawias jest potrzebny? Spróbujmy bez niego:

"We assume that in mink, the brown coat color is determined by the dominant B allele, but for the above reasons, we cannot reject the existence of a gene determining a darker shade of brown. Examples can be found in other species, like a dark brown cordovan coat in mice, determined by the bc allele."

Jest to kwestia przynajmniej po części subiektywna, jednak ostatnie zdanie wydaje się być najbardziej czytelne. Jeżeli treść dotycząca myszy jest istotna, należy unikać nawiasu. Zauważmy nadto, że aby wstawka w nawiasie była zrozumiała, musieliśmy ją znacznie wydłużyć. Długich nawiasów lepiej unikać, ponieważ nazbyt często sprawiają, że czytelnik ma wrażenie, iż ma doczynienia z dygresją albo dodatkową informacją. Uniknięcie tego nawiasu sprawiło, że zdanie jest płynne - a płynne zdania czyta się o wiele łatwiej.


W podsumowaniu, stosujmy nawiasy, gdy musimy, ale zawsze pamiętajmy, że mogą one wybijać czytelnika z rytmu i utrudniać mu zrozumienie zdania.

30 lipiec 2019